Klon zwyczajny
(Acer platanoides)
ang. Norway Maple
Inna nazwa: klon pospolity
Średniej wielkości (czasem duże) drzewo liściaste o prostym, zwykle niezbyt wysoko rozdzielonym na konary pniu i szerokiej, często prawie kulistej koronie. Dłoniasto klapowane liście klona zwyczajnego są (bardzo) duże, a ich prostokątne w obrysie klapy posiadają brzeg ozdobiony długimi i ostrymi zębami. Ogonek liściowy wydziela sok mleczny. Owoce mają postać podwójnych skrzydlaków z szeroko rozpostartymi skrzydełkami i płaskimi orzeszkami. Najbardziej efektowną cechą dekoracyjną klona zwyczajnego jest niezwykle intensywna i wyraźnie zmieniająca się w trakcie kolejnych pór roku kolorystyka. W kwietniu, jeszcze przed rozwinięciem liści, drzewo obsypuje się bardzo jasnymi, jaskrawo żółtozielonymi kwiatami i już wtedy zdecydowanie wyróżnia się z otoczenia. W lecie kolor nadają mu jego umiarkowanie ciemnozielone liście i jest to ta pora roku (obok zimy), w której drzewo nie wyróżnia się niczym specjalnym. Sytuacja ulega diametralnej zmianie w październiku, kiedy liście zaczynają się przebarwiać. Przybierają one całą gamę pięknych, niezwykle żywych odcieni koloru żółtego i pomarańczowego, a klon zwyczajny ponownie staje się najbardziej wyróżniającym się kolorystycznie drzewem. Wziąwszy pod uwagę fakt, że w polskiej florze występuje zaledwie kilka drzew, które pod względem intensywności jesiennych barw mogą równać się z klonem zwyczajnym, nie powinno dziwić, że ten rodzimy i dość powszechnie występujący u nas gatunek cieszy się wyjątkową sympatią i należy do najczęściej uprawianych w Polsce drzew ozdobnych.
♠ Występowanie
Zasięg. Europa (z wyjątkiem Hiszpanii, Portugalii, Anglii i północnej Skandynawii), Kaukaz, Azja Mniejsza. W Polsce pospolity na terenie całego kraju, głównie na nizinach.
Biotop. Przede wszystkim niże oraz niższe partie gór do 1100 m.n.p.m. (w wyższych partiach gór zastępuje go jawor). Występuje głównie jako domieszka w lasach liściastych i mieszanych, a także w zadrzewieniach śródpolnych. Nie tworzy litych drzewostanów.
Preferencje. Gleby zasobne i wilgotne, najlepiej zasadowe, unika suchych, jak również zbyt mokrych miejsc (np. z zastoiskową wodą), preferuje półcień i wilgotne powietrze, jest mrozoodporny, wyjątkowo odporny na zanieczyszczenia powietrza.
Długość życia i tempo wzrostu. Drzewo o średniej długości życia, dość szybko rosnące. Osiąga wiek 150-200(250) lat. Tempo wzrostu 50-100cm/rok.
█ Najstarszy w Polsce klon zwyczajny rośnie w Kamienicy koło Nowego Sącza i liczy ponad 260 lat.
♠ Zastosowanie
Drzewo przede wszystkim ozdobne, sadzone także ze względu na miododajność oraz w celu pozyskania cennego drewna.
♠ Pokrój
Średniej wielkości (rzadziej duże) drzewo liściaste o prostym pniu i okrągławej koronie.
Rozmiary. Wysokość 20-25(30)m. Średnica pnia 0.75-1(1.5)m.
█ Najgrubszy w Polsce klon pospolity rośnie w pobliżu miejscowości Sulęczyno, niedaleko Gdańska, woj. pomorskie, w parku należącym do kompleksu hotelowego "Leśny Dwór" (kilkadziesiąt metrów od jeziora Węgorzyno). Obwód jego pnia wynosi 5.35m (średnica 1.70m), a wysokość - 26m. Szczegółowe informacje na ten temat można znaleźć na stronie Las Rysia eRysia.
Szczegóły pokroju. Pień średniej grubości, prosty i regularny, przeważnie dość krótki (nisko rozgałęziony), prawie zawsze pojedynczy. Korona szeroka, kulista lub jajowata, gęsto ugałęziona. Konary średniej grubości, raczej proste (nie powyginane), ukośnie wzniesione.
♠ Pędy i pąki
Młode pędy owalne, brązowawe do oliwkowozielonych, nagie. Pąki zimą ciemnoczerwone, wiosną przed otwarciem miejscami czerwonawe, a miejscami oliwkowozielone, przez pozostały czas brunatnoczerwone, okryte 2-3 parami nagich, jedynie na brzegu lekko orzęsionych łusek, wierzchołkowe duże, jajowate, lekko zaostrzone, boczne znacznie mniejsze, wąskojajowate, przylegające do pędu. Pąki kwiatowe przed otwarciem znacznie się powiększają i przyjmują odwrotnie jajowaty kształt.
♠ Liście
Blaszkowate, pojedyncze. Blaszka w ogólnym zarysie okrągława, dłoniasto klapowana, duża: długości 8-17cm i szerokości 10-20cm, obustronnie zielona i lekko błyszcząca, naga. Klapy w liczbie 5-7, prostokątne w obrysie, na końcu długo zaostrzone, średnio głęboko wcięte, na każdej z nich występuje 3-5 ostro wyciągniętych zębów, pomiędzy którymi znajdują się łagodnie zaokrąglone zatoki. Ustawienie: naprzeciwległe na bardzo długich (nawet do 20cm!) ogonkach, które po przełamaniu wydzielają mleczny sok (dobra cecha rozpoznawcza gatunku). Okres występowania: IV-X. Liście zaczynają się rozwijać w trakcie kwietnia, około 2 tygodnie po zakwitnięciu kwiatów. Jesienią przebarwiają się przybierając całą gamę pięknych, żywych odcieni koloru głównie żółtego i pomarańczowego, ale czasami także czerwonego. Pod względem intensywności jesiennych barw klon zwyczajny należy do najbardziej efektownych drzew w Polsce. Równać się z nim mogą w zasadzie tylko buk zwyczajny, sumak octowiec, morwa biała i jesion pensylwański (który jednak przebarwia się wcześniej i na krótszy czas).
█ Przebarwienie liści klona zwyczajnego rozpoczyna się na początku października; w połowie tego miesiąca drzewa są już w większości żółtopomarańczowe. Masowe opadanie liści ma miejsce w drugiej połowie października.
♠ Kwiaty
Generalnie obupłciowe (choć często obok kwiatów poligamicznych na tym samym osobniku występują także kwiaty pręcikowe), owadopylne i bardzo miododajne, liczne, zebrane kwiatostany w postaci szczytowych, wyprostowanych baldachgron. Pojedyncze kwiaty niewielkie - do 1cm średnicy, jaskrawo żółtozielone, posiadają podwójny, 5-krotny okwiat oraz osadzone na okrągłym dysku miodnikowym 8 pręcików i 1 słupek. Płatki korony identyczne z działkami kielicha, o nieowłosionych brzegach. Okres kwitnienia: IV-IV/V(V) (przed rozwinięciem się liści). Kwiaty klona zwyczajnego tworzą się stosunkowo wcześnie, bo już z początkiem kwietnia, a więc na 2-3 tygodni przed rozwojem liści. Okres kwitnienia trwa około 3 tygodnie.
█ Ze względu na dużą ilość kwiatów i ich jasno żółtozielony kolor, kwitnące w połowie kwietnia klony zwyczjne wyglądają tak, jak gdyby posiadały młode liście (patrz zdjęcie poniżej po lewo).
♠ Owoce i nasiona
Podwójne skrzydlaki z dużymi, płaskimi orzeszkami (różnica w stosunku do jawora!) i szerokimi skrzydełkami długości 4-5cm, ustawionymi pod kątem mocno rozwartym (co najmniej 120°). Okres dojrzewania owoców: IX-X.
█ Budowa skrzydlaków powoduje, że spadając kręcą się one wokół własnej osi i w ten sposób spowalniają opadanie. Umożliwia to rozsiewanie nasion w odległości przekraczającej 2-3 krotnie wysokość macierzystego drzewa.
█ Klon pospolity rosnący na otwartej przestrzeni zaczyna owocować w wieku 10-20 lat, w zwartym drzewostanie - w wieku 25-40 lat. Lata obfitego owocowania przypadają co 2-3 lat lub nawet każdego roku. Zdolność kiełkowania nasion jest wysoka, wynosi ona około 85%.
♠ Drewno
Jasne - białe z żółtawym lub różowawym odcieniem, przeważnie beztwardzielowe (jeśli posiada twardziel, to jest ona zwykle stosunkowo niewielka i słabo zaznaczona, jasnobrązowawa), zwarte, ciężkie i twarde, przy tym bardzo sprężyste, mało kurczliwe, trwałe (choć nieco mniej niż u jawora), cenione w przemyśle, używane do produkcji mebli, oklein, podłóg oraz instrumentów muzycznych.
█ Stradivarius z drewna klonu zwyczajnego wykonywał dolne pokrywy swoich skrzypiec.
█ Z moich obserwacji wynika, że mimo opisanych dobrych właściwości mechanicznych drewna klona zwyczajnego, po każdej dużej wichurze drzewo to stanowi jeden z największych udziałów wśród wiatrołomów. Więcej na ten temat w artykule Drzewa i wiatr.
![Obrazek](http://www.drzewa.nk4.netmark.pl/zasoby/atlas/klon/klon_zwyczajny/klon_zwyczajny_601.jpg)